Ministerstwo Edukacji przygotowało projekt dużych zmian w przepisach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Nowelizacja Karty Nauczyciela ma skrócić postępowania, zwiększyć ich przejrzystość, umożliwić mediację i wprowadzić bardziej zróżnicowany katalog kar. Dla nauczycieli szczególnie istotne są rozwiązania dotyczące prawa do obrony, proporcjonalności kar i ograniczenia przewlekłości postępowań.

Projekt oznaczony numerem UD410 został przygotowany przez Ministerstwo Edukacji. Jak wskazuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, jego celem jest usprawnienie i przyspieszenie postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych oraz zapewnienie nauczycielom większej ochrony przed nadmierną opresyjnością systemu i wzmocnienie gwarancji procesowych.

Projekt w wersji z 3 września 2026 r. został skierowany do dalszych prac i konsultacji. Oznacza to, że nie są to jeszcze obowiązujące przepisy.

Nowy katalog kar dla nauczycieli

Obecnie Karta Nauczyciela przewiduje m.in. naganę z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z trzyletnim zakazem zatrudnienia w zawodzie nauczyciela oraz wydalenie z zawodu.

MEN proponuje bardziej rozbudowany i elastyczny system.

Najważniejsze projektowane zmiany to:

• wprowadzenie kary upomnienia jako najłagodniejszej kary dyscyplinarnej;
• zastąpienie nagany z ostrzeżeniem karą nagany;
• pozostawienie kary zwolnienia z pracy;
• możliwość zwolnienia z pracy z zakazem zatrudnienia w zawodzie nauczyciela na okres od 6 miesięcy do 3 lat, zamiast obecnego sztywnego okresu trzech lat;
• pozostawienie najsurowszej kary, czyli wydalenia z zawodu nauczyciela;
• zatarcie upomnienia po roku, nagany po trzech latach, a kary zwolnienia z czasowym zakazem pracy – po pięciu latach.

To istotna zmiana, ponieważ komisja dyscyplinarna otrzymałaby większą możliwość dostosowania kary do rzeczywistej wagi przewinienia.

Mediacja zamiast eskalacji konfliktu

Jednym z nowych rozwiązań ma być mediacja.

Projekt przewiduje możliwość skierowania do niej spraw, których charakter pozwala na polubowne rozwiązanie konfliktu. Mediacja ma być dobrowolna, a jej maksymalny czas trwania wyniesie 30 dni. Nie będzie mogła dotyczyć spraw, w których czyn może jednocześnie stanowić przestępstwo.

Jeżeli strony zawrą ugodę, a naruszenie będzie miało niewielką wagę, możliwe będzie zakończenie postępowania bez dalszego prowadzenia pełnej procedury dyscyplinarnej.

Dla nauczycieli może to być jedna z najbardziej praktycznych zmian. Nie każdy konflikt w szkole musi bowiem prowadzić do długotrwałego postępowania dyscyplinarnego.

Drobne przewinienie może nie kończyć się karą

Projekt przewiduje również dodatkową możliwość umorzenia postępowania, jeżeli czyn nauczyciela w nieznacznym stopniu uchybia godności zawodu lub jego ustawowym obowiązkom.

To ważne z punktu widzenia zasady proporcjonalności. System dyscyplinarny powinien reagować zdecydowanie na poważne naruszenia, ale jednocześnie rozróżniać je od sytuacji o niewielkiej wadze.

Nauczyciel będzie mógł dobrowolnie poddać się karze

Projekt zakłada również możliwość złożenia przez nauczyciela wniosku o dobrowolne poddanie się karze.

W takiej sytuacji – po spełnieniu określonych warunków – komisja będzie mogła zakończyć sprawę bez przeprowadzania całego postępowania dowodowego. Jeżeli wniosek nauczyciela nie zostanie uwzględniony, postępowanie będzie kontynuowane w zwykłym trybie.

Krótsze i bardziej przewidywalne postępowanie

MEN chce także wprowadzić konkretny termin dla rzecznika dyscyplinarnego. Na wszczęcie postępowania wyjaśniającego po otrzymaniu odpowiedniego polecenia ma on mieć 7 dni.

Projekt przewiduje również możliwość zawieszenia postępowania, jeżeli w tej samej sprawie prowadzone jest postępowanie karne lub postępowanie w sprawie o wykroczenie. Ma to ograniczyć ryzyko sprzecznych ustaleń i wzmocnić ochronę zasady domniemania niewinności.

Większe znaczenie prawa do obrony

W projekcie znalazły się także rozwiązania wzmacniające gwarancje procesowe nauczycieli.

W najpoważniejszych sprawach dotyczących możliwości wydalenia z zawodu przewidziano m.in. dodatkowe rozwiązania dotyczące ustanowienia obrońcy z urzędu oraz zwiększenie składu odwoławczej komisji dyscyplinarnej z trzech do pięciu osób.

To szczególnie ważne, ponieważ konsekwencje postępowania dyscyplinarnego mogą mieć wpływ nie tylko na aktualne zatrudnienie nauczyciela, ale również na możliwość dalszego wykonywania zawodu.

Stanowisko ZNP – postępowanie nie może być nadmiernie opresyjne

Temat odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli od dawna znajduje się wśród kwestii podejmowanych przez Związek Nauczycielstwa Polskiego.

W marcu 2026 r., przed kolejnym posiedzeniem grupy roboczej działającej przy MEN, ZNP wskazywał wprost na problem długości i przewlekłości postępowań oraz naruszania prawa nauczyciela do obrony i rzetelnego procesu. Związek informował również, że przedstawił MEN szereg konkretnych propozycji zmian.

Prace prowadzone są w ramach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, w którym uczestniczą przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych. MEN potwierdza, że kwestie odpowiedzialności dyscyplinarnej są jednym z obszarów działania tego zespołu.

Część obecnych propozycji – m.in. mediacja, bardziej zróżnicowany katalog kar, ograniczenie przewlekłości postępowań czy wzmocnienie gwarancji procesowych – odpowiada więc problemom, które ZNP wcześniej zgłaszał w rozmowach z Ministerstwem.

Jednocześnie należy podkreślić, że na obecnym etapie projekt może jeszcze zostać zmieniony, dlatego przed zakończeniem procesu legislacyjnego nie należy traktować proponowanych rozwiązań jako ostatecznych.

Kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie?

W aktualnej wersji projektu przewidziano wejście nowych rozwiązań w życie 1 września 2027 r.

Do tego czasu projekt musi jednak przejść pełną ścieżkę legislacyjną. Poszczególne rozwiązania mogą więc jeszcze zostać zmienione.

ZNP Legionowo będzie informować na bieżąco

Zmiany dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo zawodowe nauczycieli, dlatego Oddział Powiatowy ZNP w Legionowie będzie śledził dalsze prace legislacyjne i informował o kolejnych etapach nowelizacji Karty Nauczyciela.

Będziemy zwracać szczególną uwagę na rozwiązania dotyczące prawa do obrony, długości postępowań, mediacji, zasad wymierzania kar oraz ochrony nauczyciela przed nieproporcjonalnymi konsekwencjami.

W sprawach dotyczących praw nauczycieli liczą się konkrety. Dlatego będziemy wyjaśniać nie tylko, co zapisano w kolejnych projektach, ale przede wszystkim – co nowe przepisy będą oznaczały w codziennej pracy nauczyciela.

Stan informacji: 14.09.2026 r. Źródła: Ministerstwo Edukacji, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Związek Nauczycielstwa Polskiego oraz „Dziennik Gazeta Prawna”.